header image
standard-title Νεότερα Μνημεία

Νεότερα Μνημεία

Υπάρχουν διάφορες τοποθεσίες στην Λευκάδα οι οποίες σχετίζονται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα του 19ου και 20ου αιώνα. Υπάρχουν σε ιδιαίτερες θέσεις εγκαταστάσεις που φανερώνουν την δυναμική θέση του νησιού ανάμεσα στην ανατολή και την δύση. Υπάρχουν κτήρια που κουβαλούν την ιστορία της δυναμικής αγροτικής του ζωής και παραγωγής.

Εδώ παρουσιάζονται οι κυριότερες από αυτές, με το σχετικό ιστορικό σημείωμα που τις αφορά.

Ανεμόμυλοι της Γύρας

Το μοναστήρι της Φανερωμένης και στο η Γύρα με τους 7 ανεμόμυλους | William Delpferd, 1905

Το μοναστήρι της Φανερωμένης και η Γύρα με τους 7 ανεμόμυλους | William Delpferd, 1905

Κατά μήκος της μεγάλης παραλίας της Γύρας, βορειοδυτικά της πόλης της Λευκάδας, στέκουν ακόμα σε πείσμα των αιώνων και των δυνατών ανέμων της περιοχής οι πέντε από τους 7 ή 8 ή ακόμα και 12 ανεμόμυλους που λένε ότι υπήρχαν συνολικά εκεί κάποτε.

Σύμφωνα με τον Διαρκή Κατάλογο των Κηρυγμένων Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων της Ελλάδος του ΥΠΠΟ, όπου υπάρχει η απόφαση για την κήρυξη τους ως διατηρητέα μνημεία (ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ33/39132/694/10-8-1994 – ΦΕΚ 672/Β/7-9-1994), η κατασκευή τους ανάγεται στα χρόνια της Φραγκοκρατίας (οι Τούρκοι κατέλαβαν το νησί από τους Φράγκους το 1479), χωρίς να αναφέρονται περισσότερες λεπτομέρειες.

Ωστόσο, σε άλλες πηγές αναφέρεται ότι η κατασκευή τους ξεκίνησε το 1760 επί Ενετοκρατίας, ενώ αλλού αναφέρεται ότι υπήρχαν ήδη το 1684 όταν οι Ενετοί αποβίβασαν στα Δέματα, στον όρμο της περιοχής, 5000 πεζούς και ιππείς και μικρότερη δύναμη σε θέση ανάμεσα ανεμόμυλων και Γύρας για την κατάληψη της Λευκάδας από τους Τούρκους.

mylos gyra_new

Ένας από τους πέντε εναπομείναντες ανεμόμυλους στην λιμνοθάλασσα της Λευκάδας

Οι ανεμόμυλοι βρίσκονται σε ιδιαίτερα στρατηγικό σημείο μιας κι αποτέλεσαν τόπο συγκρούσεων τα επόμενα χρόνια:

Στα τέλη του Ιουνίου του 1807 είχαν συγκεντρωθεί στην θάλασσα μπροστά στους μύλους, και στη θέση Σέττε (μπροστά στο κάστρο) της Γύρας, μικρά και μεγάλα πλοία συμμαχικών δυνάμεων που αποτελούνταν από Γάλλους και Έλληνες, προκειμένου να εμποδιστεί μια πιθανή επίθεση του Αλή Πασά, ενώ τον Μάρτιο του 1810 δόθηκε μάχη μεταξύ των συμμαχικών δυνάμεων των Άγγλων και με την συμμετοχή του Κολοκοτρώνη ενάντια των Αυτοκρατορικών Γάλλων στην προσπάθεια τους να καταλάβουν το νησί, γεγονός που πραγματοποιήθηκε στις 16 Απριλίου 1810.

Οι ανεμόμυλοι άλεθαν δημητριακά που εισάγονταν κυρίως από την Ρωσία και τα ονόματά τους είχαν ρώσικες επιρροές. Έτσι έχουμε από νότο προς βορρά: τον μύλο του Ορλώφ ή του Κράλλη, των Κογγαίων ή Καλογεράδων (Χλεμπέτας), του Μπογδάνου (Μοσχοβίτης), του Στόγια (Κουτσανύχτης/Κ΄τανύχης), του Κοντάρη-Αιγειαλίδη (Γουρούνας), του Αρβανιτάκη (Κοψαντέρης).

Ο τελευταίος ανεμόμυλος σταμάτησε την λειτουργία του το 1954.

Σήμερα η περιοχή είναι γνωστή ως μια από τις καλύτερες kitesurfing πίστες της Ελλάδας και συγκεντρώνει χιλιάδες επισκέπτες τους καλοκαιρινούς μήνες. Δυο από τους μύλους είναι ανακαινισμένοι και φιλοξενούν καφετέριες.

Οι ανεμόμυλοι, σύμβολα της γεωργικής παραγωγής, αποτελούσαν σημαντικά κομμάτια της αγροτικής οικονομίας ενός τόπου. Στο νησί υπάρχουν διάσπαρτοι σε όλα σχεδόν τα χωριά. Αναζητήστε τους.

Στου Μαγεμένου

Το μνημείο στου Μαγεμένου στην Νικιάνα

Το μνημείο στου Μαγεμένου στην Νικιάνα

Στην τοποθεσία Μαγεμένου στην Νικιάνα βρίσκεται μνημείο αφιερωμένο στην μάζωξη των οπλαρχηγών, που έλαβε χώρα τον Ιούνιο του 1807 υπό τον Ιωάννη Καποδίστρια. Κάθε χρόνο στον χώρο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις «Μνήμης και Τιμής» για το συγκεκριμένο γεγονός.

Βρισκόμαστε στην περίοδο της περίφημης Επτανησιακής Πολιτείας (1800-1807), το πρώτο αυτόνομο κράτος στον Ελλαδικό χώρο, μετά από δεκάδες αιώνες. Την ίδρυση του αποφάσισαν οι Ρωσότουρκοι μετά την κατάκτηση των Επτανήσων από τους Γάλλους του Ναπολέοντα. Όμως, οι δυο δυνάμεις διέλυσαν την συμμαχία τους το 1806 και ενεπλάκησαν σε πολεμικές διαμάχες δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον Αλή Πασά των Ιωαννίνων να απειλήσει με κατάληψη το νησί.

Στις 27-05-1807 καταφθάνει στο νησί ο Ιωάννης Καποδίστριας, απεσταλμένος του Ρώσου κόμη Μοντσενίγο, Γενικού Διοικητή Επτανήσου, σαν έκτακτος Επίτροπος της Κυβερνήσεως με σκοπό να οργανώσει την άμυνα του νησιού. Μαζί του είναι ο Γάλλος μηχανικός Μισσώ και ο Μητροπολίτης Άρτας Ιγνάντιος καθώς και ένα σώμα εθελοντών από το Σούλι και 300 Ρώσοι στρατιώτες. Αναλαμβάνεται και πραγματοποιείται μια σειρά αμυντικών έργων του νησιού.

Στην συνέχεια, στο κάλεσμα του Καποδίστρια για μάζωξη με στόχο συζήτηση και αποφάσεις που αφορούσαν στην αφύπνιση του λαού και την απελευθέρωση της πατρίδας, ανταποκρίθηκαν οι σημαντικότεροι οπλαρχηγοί της Ηπείρου και της Αιτωλοακαρνανίας, όπως οι: Κατσαντώνης, Κίτσος Μπότσαρης, Βλαχάβας, Τζαβέλας, Καραΐσκος, Νικοτσάρας, Γρίβας, Περαιβός, Αναγνωσταράς, Σκυλοδήμος, Κουμπάρης, Βαρνακιώτης, Μπουκουβάλας και πιθανόν και  ο Κολοκοτρώνης.  Πρόκειται για μία μεγαλειώδης συνάντηση που δεν είχε προηγούμενο στα Επτάνησα. Η συγκέντρωση έγινε στην τοποθεσία «στου Μαγεμένου» στην Νικιάνα, έχοντας απέναντι στις Ακαρνανικές ακτές τον Αλή Πασά με 10000 Τουρκαλβανούς. Οι οπλαρχηγοί ορκίστηκαν στο εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, που είναι χτισμένο αιώνες στην τοποθεσία, να αγωνιστούν για την απελευθέρωση της σκλαβωμένης πατρίδας μας.

Το γεγονός της μάζωξης των οπλαρχηγών στο νησί έκανε τον Αλή Πασά να εγκαταλείψει την προσπάθεια του να κατακτήσει το νησί. Έτσι, στις 8 Ιούλη 1807 θα υπογραφεί η συνθήκη του Τιλσίτ, σύμφωνα με την οποία οι Ρώσοι παρέδωσαν τα Επτάνησα στους Αυτοκρατορικούς πια Γάλλους.

Θέση Μπόζα

mpoza_new

Η θέση Μπόζα βρίσκεται σε μια τοποθεσία με καταπληκτική θέα στον κάμπο της χώρας και την Γύρα, στον δρόμο που οδηγεί από την πόλη της Λευκάδας στα χωριά των Σφακιωτών, κοντά στην διασταύρωση για το φαράγγι της Μέλισσας. Εκεί έχει στηθεί μνημείο που είναι αφιερωμένο στην εξέγερση των χωρικών της Λευκάδας κατά των Άγγλων κατακτητών το 1819.

Το 1819 οι Άγγλοι ξεκίνησαν την διάνοιξη της διώρυγας στην λιμνοθάλασσα που χωρίζει την Λευκάδα από τις απέναντι ακτές της Ακαρνανίας. Για τον λόγο αυτό επέβαλλαν επιπλέον φορολογία στο λάδι, το κρασί, τα δημητριακά και τα όσπρια, τα ζώα, τα αλιευτικά σκάφη και τα εμπορικά πλοία, που επιβάρυνε επιπλέον την ήδη άσχημη οικονομική κατάσταση των χωρικών στο νησί.

Οι Λευκαδίτες χωρικοί αντέδρασαν. Η εξέγερση ξεκίνησε από τους Σφακιώτες και το μοναστήρι της Επισκοπής στο Σπανοχώρι ενώ σύντομα ακολούθησαν χωρικοί και από άλλα χωριά. Προκλήθηκαν συμπλοκές με τον αγγλικό στρατό και η κορυφαία μάχη δόθηκε στην θέση «Μπόζα» με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 200 Άγγλοι. Οι εξεγερμένοι οπισθοχώρησαν προς την Εξάνθεια και σύντομα διαλύθηκαν λόγω της έλλειψης πολεμοφοδίων και της άφιξης πολεμικών πλοίων από την Κέρκυρα. Αρκετοί έφυγαν για την Στερεά Ελλάδα. Στους περισσότερους χορηγήθηκε αμνηστία, εκτός από τους τέσσερις πρωτεργάτες της εξέγερσης που απαγχονίστηκαν και τα σώματά τους διαπομπεύτηκαν στην χώρα «προς γνώση και συμμόρφωση» των υπολοίπων. Ακολούθησε αφοπλισμός του πληθυσμού.

Ιερός Ναός Παναγίας Βλαχερνών

vlaxerna_new

Εκκλησάκι, ιστορικό μνημείο, στον κάμπο της Λευκάδας. Χτίστηκε το 1740 και σε αυτό ορκίστηκαν, στις αρχές του 1821, οι Φιλικοί του νησιού και οι οπλαρχηγοί της Στερεάς Ελλάδας να αγωνιστούν για την απελευθέρωση και την ανεξαρτησία της Ελλάδας

Βρισκόμαστε στα 1819 όταν μυούνται πρώτοι στην Λευκάδα οι Ιωάννης Ζαμπέλιος και Άγγελος Σούνδιας στην Φιλική Εταιρεία και αρχίζουν δράση στο νησί με μυήσεις νέων μελών και εράνους. Λευκαδίτες μέλη της Εταιρείας ήταν οι Γεώργ. Βαφέας, Ανδρ. Φέτσης, Άγγ. Χαλικιόπουλος κ.α.

Στις αρχές του 1821 άρχισαν να συγκεντρώνονται στο νησί, δήθεν φεύγοντας από την Στερεά εξαιτίας του πολέμου του Αλή Πασά με τον Σουλτάνο, οι σπουδαιότεροι οπλαρχηγοί (Οδ. Ανδρούτσος, Γεωργ. Καραϊσκάκης, Δημ. Πανουργιάς κα) και είχαν πολλές συναντήσεις με τους ντόπιους Φιλικούς σε διάφορες τοποθεσίες της πόλης.

Την Κυριακή της Αποκριάς συναντιούνται όλοι στο εκκλησάκι της Παναγίας Βλαχέρνας στον κάμπο της πόλης και αφού κατέστρωσαν το οριστικό σχέδιο της εξέγερσης στην Στερεά Ελλάδα και ορίστηκαν οι δράσεις των οπλαρχηγών, λειτουργήθηκαν και ορκίστηκαν να αγωνιστούν μέχρι θανάτου για να τινάξουν τον Τούρκικο ζυγό.

Σχετική πλάκα με τα ονόματα των οπλαρχηγών και το ιστορικό του γεγονότος βρίσκεται στην τοιχοποιία του Ναού ενώ το Ευαγγέλιο της ορκωμοσίας φυλάσσεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μονής Φανερωμένης.

Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος αλλά και εις ένδειξη σεβασμού και τιμής στα πρόσωπα των αγωνιστών, το 2008 το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο του Ενοριακού Ιερού Ναού «Γενέσιο της Θεοτόκου» (Παναγία των Ξένων) Λευκάδος, στον οποίο και ανήκει το εξωκλήσι της Βλαχέρνας, ανέγειρε αναθηματική στήλη στο προαύλιο του Ναού.

Γερμανικά (σπίτια)

germanika_new

Πρόκειται για τοποθεσία ψηλά στο βουνό «Σκούλα» ή «Μέγα Βουνό», πάνω από τον Άγιο Πέτρο, όπου υπάρχουν χαλάσματα από 6-7 πέτρινα σπίτια, ό,τι απέμεινε από ένα στρατόπεδο των γερμανικών αρχών κατοχής. Το στρατόπεδο στήθηκε από ένα κλιμάκιο Γερμανών, επίλεκτων και μορφωμένων ανωτέρων αξιωματικών, και αφορούσε την δημιουργία μιας βάσης με ραντάρ-ραδιοασυρμάτους και λοιπών συσκευών υψηλής γερμανικής τεχνολογίας για την εξυπηρέτηση της Africa-Korpus του Ρόμμελ, ώστε να παρακολουθούνται οι κινήσεις των συμμαχικών πλοίων στο Ιόνιο. Η περιοχή ήταν κατάλληλη γιατί έχει απεριόριστη ορατότητα προς το Ιόνιο.

Για την κατασκευή του επιτάχτηκαν κάτοικοι των χωριών Άγιος Πέτρος και Αθάνι οι οποίοι μετέφεραν τα υλικά μέσω του μονοπατιού «βόλτες Αθανίου» που ένωνε τα δύο χωριά. Το κεντρικό κτίριο ήταν υπερσύγχρονο για την εποχή εκείνη και διέθετε: υπνοδωμάτια, τραπεζαρίες, κουζίνες, λουτρά, βοηθητικούς χώρους και δωμάτια εργασίας, όλα πλήρως εξοπλισμένα με τις πιο σύγχρονες για την εποχή οικοσκευές. Ακόμα, γύρω του είχε δημιουργηθεί και ναρκοπέδιο για προφύλαξη από ανεπιθύμητους επισκέπτες, ενώ υπήρχαν επίσης και ηλεκτροφόρα σύρματα, πολυβολεία και αντιαεροπορικά.

Με την ήττα του Ρόμμελ στην Αφρική οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το χωριό, αρχές Οκτωβρίου του 1943.

Το στρατόπεδο έγινε αντικείμενο διαπραγματεύσεων για ξεπούλημα. Ο νεαρός γιατρός του χωριού Γιώργος Μαραγκός προσπάθησε για την δημιουργία νοσοκομείου στο άλλοτε στρατόπεδο ή την λειτουργία του ως σανατόριο για τους ασθενείς της φυματίωσης που θέριζε εκείνη την εποχή. Οι κατάλληλες κινήσεις έγιναν και το στρατόπεδο πέρασε στα χέρια της επιτροπής που είχε αναλάβει την πραγματοποίηση του μεγάλου αυτού οράματος που θα κάλυπτε βασικές ανάγκες περίθαλψης της νότιας Λευκάδας.

Ωστόσο, η φτώχεια, η κακομοιριά και η άγνοια πολλών κατοίκων του Αγίου Πέτρου και του Αθανίου που υπονόμευαν κάθε τι το προοδευτικό είχε σαν αποτέλεσμα την λεηλασία των εγκαταστάσεων του στρατοπέδου και την σχεδόν ολική καταστροφή του.

Σήμερα στην τοποθεσία υπάρχουν τα ερείπια των εγκαταστάσεων και η προσέγγισή τους γίνεται μέσω του παλιού μονοπατιού «βόλτες Αθανίου».

Παρατηρητήριο «Άγιου Νικήτα»

Ένα άτυπο μνημείο της περιόδου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Ιταλικής κατοχής αποτελεί σήμερα το ερειπωμένο «Παρατηρητήριο» στην περιοχή Στρώμα.

Το συναντάμε στο μονοπάτι που οδηγεί από το χωριό του Αγίου Νικήτα στην παραλία Μύλος, στο σημείο λίγο πριν την κατάβαση προς την παραλία, όπου η θέα προς το Ιόνιο είναι απεριόριστη.

Λαϊνάκι (κορυφή)

lainaki_new

Το Ομηρικό «εἰνοσίφυλλον καὶ ἀριπρεπές ὄρος Νήριτον» είναι το Λαϊνάκι. Πρόκειται για μια από τις τέσσερις κορυφές του όρους Ελάτη και βρίσκεται πάνω από τα χωριά Φτερνό, Βουρνικά και Άλατρο.
Στην τοποθεσία έγινε στις 15 και 16 Ιουνίου του 1944 η λεγόμενη «Μάχη της Λευκάδας» στα πλαίσια της εμφύλιας διαμάχης που ακολούθησε την κατοχή στο νησί.
Η τοποθεσία έχει πρόσβαση από μονοπάτια από τα χωριά Φτερνό και Άλατρο και οι λάτρεις της πεζοπορίας θα έχουν τη δυνατότητα να απολαύσουν πανοραμική θέα από την κορυφή του σε όλο το ανατολικό και νότιο τμήμα του νησιού.

Οινοποιείο του Τ.Α.Ο.Λ.

taol_new

Στην είσοδο του νησιού, στην θέση «Κάστρο» αμέσως μετά την πλωτή γέφυρα, στέκει στα δεξιά του δρόμου ένα από τα ελάχιστα κτίρια που αντιπροσωπεύουν την βιομηχανική αρχιτεκτονική στο νησί και που παράλληλα αποτελεί και ιδιαίτερα σημαντικό κομμάτι της οικονομίας και της ιστορίας του.

Πρόκειται για το κτίριο του Παλιού Οινοποιείου του ΤΑΟΛ.

Η ΕΑΣ Λευκάδας ΤΑΟΛ ιδρύθηκε το 1915 ως Ταμείο Αμύνης Οινοπαραγωγών Λευκάδας και ακολουθώντας την πορεία του Συνεταιριστικού κινήματος που ανθούσε την εποχή εκείνη στην Ελλάδα είχε πολύ μεγάλη συμμετοχή στην τοπική κοινωνία συμβάλλοντας όχι μονό στην οικονομία αλλά και στο κοινωνικοπολιτιστικό κομμάτι της καθημερινότητας του Λευκαδίτη. Αποτελούσε για χρόνια το μοναδικό μέσο στήριξης των σταφυλοπαραγωγών του νησιού.

Το κτίριο του οινοποιείου ξεκίνησε την λειτουργία του το 1949 μετά την αγορά από το ΤΑΟΛ τριών Οινοποιείων, της Βασιλικής, των  Σφακιωτών και της Εξάνθειας. Αποτελείται από δυο μέρη. Το πρώτο είναι ένα σχεδόν τετράγωνο μπετονένιο κτίριο που στεγάζεται από τρεις δίρριχτες στέγες από κεραμίδι και στο εσωτερικό του υπάρχουν δεξαμενές για την ζύμωση και την αποθήκευση του κρασιού. Το 1980 η αύξηση της παραγωγής πρόσθεσε και το δεύτερο τμήμα του, ίδιων διαστάσεων και κατασκευής με το πρώτο, για την στέγαση νέων δεξαμενών και του τμήματος εμφιαλώσεως.

Σήμερα στο κτίριο λειτουργεί πρατήριο πώλησης οίνου ενώ έχουν πραγματοποιηθεί μελέτες για την αξιοποίηση του ως πολυχώρο εκδηλώσεων, μουσειακό χώρο κλπ.

Το κτίριο πέρα από την αρχιτεκτονική και ιστορική αξία του έχει για τους Λευκαδίτες και συναισθηματική αξία μιας και σχετίζεται με την αγαπημένη παραλία των ντόπιων και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των αναμνήσεων τους.

Αποτελεί αγαπημένο φωτογραφικό θέμα για ερασιτέχνες και επαγγελματίες φωτογράφους μιας και θυμίζει σκηνικό ταινίας ειδικά όταν ο ήλιος της ανατολής ή της δύσης το λούζει με τους υπέροχους χρωματισμούς του.

Η καλλιέργεια του αμπελιού και η παραγωγή κρασιού είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία της Λευκάδας με τις πρώτες αναφορές να ξεκινούν από τον 3ο πΧ αιώνα. [δείτε εδώ].

Πρώην Νατοϊκή Βάση στο οροπέδιο του Αγίου Δονάτου

natoiki_new

Άποψη της Νατοϊκής βάσης από ψηλά

Η πρώην βάση του ΝΑΤΟ βρίσκεται στο οροπέδιο του Αγίου Δονάτου, στην θέση Αμμόκαμπος, κοντά στα παλιά ορυχεία άμμου. Κτίστηκε το 1962 και σκοπός της ήταν η διευκόλυνση στις τηλεπικοινωνίες μεταξύ των βάσεων του ΝΑΤΟ της Ιταλίας και της Ελλάδας, μιας και διέθετε 4 γιγάντιες κεραίες αναμετάδοσης ραδιοκυμάτων. Πολλοί από τους κάτοικους της Εγκλουβής και των γύρων χωριών της περιοχής είχαν δουλέψει στα έργα ανοικοδόμησης της βάσης. Η βάση αποτελούνταν από 2 τμήματα: τον σταθμό, που ήταν οι κεραίες, και τον καταυλισμό που ήταν στην ουσία το στρατόπεδο που έμεναν οι στρατιώτες. Και οι δύο κτιριακές εγκαταστάσεις είχαν γίνει με αμερικάνικες προδιαγραφές έχοντας ως αποτέλεσμα υψηλή ποιότητα κατασκευής.

Η βάση διέθετε 4 γιγάντιες κεραίες καθώς επίσης και τελευταίας τεχνολογίας εξοπλισμό και δικό της σταθμό ηλεκτροδότησης με 4 τεράστιες γεννήτριες. Τα κτήρια της βάσης όπως και τα κτήρια του καταυλισμού ήταν εντυπωσιακά προσεγμένα στο εσωτερικό τους. Το συγκρότημα διέθετε εκτός από τους κοιτώνες, πλήρως εξοπλισμένα μαγειρεία, χώρους εστίασης και χώρους ψυχαγωγίας ενώ διέθετε μέχρι και γυμναστήριο!

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90  η εξέλιξη στις τηλεπικοινωνίες έκανε την στρατιωτική βάση να μην είναι απαραίτητη με αποτέλεσμα μεταξύ 1992-1993 η βάση να παραδοθεί προς εκμετάλλευση, αξιοποίηση και χρήση στην Ελληνική Αεροπορία και στον Διοικητή της ελληνικής στρατιωτικής βάσης που υπάρχει μερικές εκατοντάδες μέτρα δυτικότερα.

Σήμερα οι εγκαταστάσεις είναι εγκαταλελειμμένες αλλά επισκέψιμες. Από τον σταθμό που βρίσκεται στο ύψωμα μπορεί κανείς να θαυμάσει την πανοραμική θέα των ανατολικών ακτών του νησιού.

Η προσέγγιση τους γίνεται μέσω του οδικού δικτύου από Εγκλουβή και Καρυά που οδηγεί στο οροπέδιο του Αγίου Δονάτου.

error: Alert: Content is protected !!