header image
standard-title Λευκάδα – Η Ομηρική Ιθάκη

Λευκάδα – Η Ομηρική Ιθάκη

Wilhelm Doerpfeld

Ανασκαφές στο Νυδρί | Ο Wilhelm Doerpfeld

Ο Wilhelm Doerpfeld ήταν Γερμανός αρχιτέκτονας που όμως έμεινε στην ιστορία για την ενασχόληση του με την κλασσική αρχαιολογία. Πήρε μέρος στις ανασκαφές στην αρχαία Ολυμπία το 1877 και το 1882 ακολούθησε τον Ερρίκο Σλήμαν στις ανασκαφές του στην Τροία και σε άλλα μέρη. Το 1886 ιδρύει την Γερμανική Σχολή Αθηνών. Στην συνέχεια ξεκινά ανασκαφές στην Ιθάκη και αμέσως μετά στην Λευκάδα. Πέθανε το 1940 και ετάφη στην μικρή χερσόνησο της Αγίας Κυριακής απέναντι από το Νυδρί.

Ο Doerpfeld στην προσπάθειά του να ανακαλύψει την Ομηρική Ιθάκη ξεκινά ανασκαφές το 1900 στο σημερινό ομώνυμο νησί. Η μελέτη των ευρημάτων, ωστόσο, δεν τον έπεισε ότι το νησί ταυτίζεται με το Ομηρικό. Λίγο αργότερα επισκέπτεται την Λευκάδα και πριν ακόμα ξεκινήσει τις εργασίες του εκεί, αναγνωρίζει από θαλάσσης τοποθεσίες που ταιριάζουν με τις περιγραφές του Ομήρου για το νησί του Οδυσσέα.

Οι ανασκαφές του στην Λευκάδα ξεκίνησαν το 1901 και ολοκληρώθηκαν το 1914. Οι τοποθεσίες στις οποίες πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες ήταν κυρίως στην ευρύτερη περιοχή του Βλυχού (Αμαλή, Στενό), στον κάμπο του Νυδριού και στις νοτιοανατολικές πλαγιές των Σκάρων. Υπήρξαν ευρήματα και σε άλλες περιοχές του νησιού, π.χ. βρέθηκαν ερείπια πύργων στον Πόρο και στο οροπέδιο της Εγκλουβής, δωρικός ναός στον Άγιο Ιωάννη στο Ροδάκι Βουρνικών, θραύσματα αγγείων και εργαλείων στην λεγόμενη «Χοιροσπηλιά» στην Εύγηρο, η αρχαία Κορινθιακή πόλη «Λευκάς» στα βόρεια της πόλης της Λευκάδας, υπολείμματα αρχαίου ναού στο ακρωτήριο Λευκάτας, κ.α.

Η άποψή του βασίζεται κυρίως στους στίχους 21-26 της ραψ. Ι΄ της Οδύσσειας, όπου γίνεται αναφορά σε τέσσερα νησιά:

Νεαιτάω δ’  Ἰθάκην εὐδείελον· ἐν δ’ ὄρος αὐτῇ,
Νήριτον εἰνοσίφυλλον, ἀριπρεπές · ἀμφὶ δὲ νῆσοι
πολλαί ναιετάουσι μάλα σχεδὸν ἀλλήλῃσι,
Δουλίχιόν τε Σάμη τε καὶ ὑλήεσσα Ζάκυνθος.
Αὐτή  δὲ  χθαμαλὴ πανυπερτάτη εἰν ἁλὶ κεῖται
πρὸς ζόφον, αἱ  δὲ  τ’ ἂνευθε πρὸς ἠῶ  τ’ ἠέλιόν τε…

που μεταφράζεται από τον ίδιο ως εξής:

«Κατοικώ στη Ιθάκη, το νησί με το ωραίο δειλινό. Απάνω σ΄ αυτή είναι το όρος
Νήριττον δασωμένο και ισχυρό, πέριξ δε της Ιθάκης βρίσκονται πολλά νησιά,
πολύ κοντά το ένα στο άλλο,
δηλαδή το Δουλίχιον και η Σάμη και η δασώδης Ζάκυνθος.
Αυτή, (η Ιθάκη), βρίσκεται κοντά στη ακτή, σαν η τελευταία απ’ όλα τα νησιά προς δυσμάς,
τα δε άλλα νησιά βρίσκονται μακριά απ’ την ακτή προς την ανατολή και τον ήλιο»

Για τον Γερμανό αρχαιολάτρη η Ιθάκη των στίχων είναι η σημερινή Λευκάδα, το Δουλίχιο είναι η Κεφαλλονιά, η Σάμη η σημερινή Ιθάκη και η Ζάκυνθος ταυτίζεται με το σημερινό νησί της Ζακύνθου.

Οι τοποθεσίες του νησιού που σύμφωνα με τον Doerpfeld ταιριάζουν με τις Ομηρικές είναι οι εξής:

• Η περιοχή του Στενού μεταξύ των χωριών Βλυχό και Νυδρί: Η πόλη της Ιθάκης
• Ο όρμος του Βλυχού: Το λιμάνι της πόλης
• Το όρος Ελάτη και συγκεκριμένα η κορυφή Λαϊνάκι: Το όρος Νήριτον
• Το Μαυρονέρι, πηγή κάτω από το χωριό Παλαιοκατούνα, ΝΔ του Νυδριού: Η μελάνυδρος κρήνη
• Η κορυφή του λόφου Αμαλή στους πρόποδες του οποίου είναι χτισμένο το χωριό Βλυχό: Ο Ἕρμαιος λόφος
• Το όρος Σκάροι : Το όρος Νήιον
• Οι εκβολές του «Δημοσάρη», χειμάρρου που περνά από τον κάμπο που Νυδριού: Ο λιμένας Ρείθρον
• Το λεγόμενο «κτήμα του Πασά» στο Περιγιάλι, πάνω από τη μικρή ομώνυμη αμμουδιά: Το κτήμα του Λαέρτη, πατέρα του Οδυσσέα
• Η «Χοιροσπηλιά» νότια του χωριού Εύγηρος: Το χοιροστάσιο του Εύμαιου
• Το νησάκι Αρκούδι νότια της Λευκάδας: Το νησάκι Αστερίς
• Ο όρμος Σκύδι (ή Αφτέλι) νότια του χωριού Εύγηρος: Ο όρμος που αποβιβάστηκε ο Τηλέμαχος
• Τα νησιά Κάλαμος και Καστός ανατολικά της Λευκάδας: Τα ομηρικά νησιά των Ταφίων
• Ο όρμος του χωριού Σύβοτα: Ο λιμήν Φόρκυνος
• Η ευρύτερη τοποθεσία γύρω από το κάστρο του Αγίου Γεωργίου στο χωριό Πλαγιά Ακαρνανίας, απέναντι από το σημερινό χωριό της Λευκάδας «Καρυώτες»: Η Νήρικος των κλασσικών χρόνων

Στους πολέμιους της θεωρίας του, που υποστηρίζουν βασιζόμενοι στον αρχαίο γεωγράφο Στράβων ότι η Λευκάδα στην αρχαιότητα δεν ήταν νησί, ο Doerpfeld απαντά ότι η διάνοιξη της διώρυγας ανάμεσα στο νησί και την Ακαρνανία από τους Κορίνθιους τον 7ο αι πΧ αφορούσε στην απομάκρυνση φερτών υλικών για την εκβάθυνση της λιμνοθάλασσας.

Η αλλαγή του ονόματος του νησιού έγινε όταν οι Δωριείς το 1100 π.Χ. κατέκτησαν τη σημερινή Λευκάδα, δηλαδή την τότε Ιθάκη. Οι κάτοικοί της κατέφυγαν στην τότε ονομαζόμενη Σάμη και την ονόμασαν Ιθάκη για να θυμούνται την παλιά πατρίδα τους.

Ο τάφος του Wilhelm Doerpfeld

Ο τάφος του Wilhelm Doerpfeld στο ακρωτήρι της Αγίας Κυριακής

Όλα τα αποτελέσματα της πολύχρονης έρευνάς του, ο Doerpfeld, τα δημοσίευσε στο μνημειώδες έργο του «Alt Ithaka» (München, 1927). Το «Alt Ithaka» αποδόθηκε στα ελληνικά από τον Βασίλη Φραγκούλη με τον τίτλο «Λευκάς, η ομηρική Ιθάκη», Επετηρίς Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, Β΄ (1972), Αθήνα 1973, ο οποίος πρόσθεσε αρκετά σχόλια στο κείμενο του Dörpfeld.

error: Alert: Content is protected !!