header image
standard-title Ήθη και Έθιμα της Λευκάδας

Ήθη και Έθιμα της Λευκάδας

Ένας σημαντικός τομέας της πολιτισμικής κληρονομιάς ενός τόπου είναι τα ήθη, τα έθιμα και οι παραδόσεις του. Τις ρίζες τους αναζητούμε κυρίως στην αρχαιότητα και το Βυζάντιο και συνδέονται συνήθως με τη θρησκεία, ενώ είναι συχνές οι επιδράσεις που έχουν δεχτεί από τους διάφορους κατακτητές και τις γειτονικές περιοχές.
Τα ήθη και έθιμα ενός τόπου έχουν σχέση με τον «κύκλο της ανθρώπινης ζωής», (γέννηση, γάμο, θάνατο) και με τον «κύκλο του έτους» (ασχολίες των ανθρώπων, θρησκευτικές γιορτές στις τέσσερις εποχές του χρόνου).

Η Λευκάδα είναι ένα νησί που διατηρεί ζωντανά πολλά από τα στοιχεία της παράδοσής της. Η ενασχόληση με αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες στην ενδοχώρα του νησιού, δίνει τη δυνατότητα στους νέους να έρχονται σε επαφή με παλιές καθημερινές συνήθειες, έθιμα και δοξασίες και ταυτόχρονα η ιδιωτική πρωτοβουλία, πολιτιστικοί και άλλοι σύλλογοι αλλά και ο Δήμος έχουν δημιουργήσει πολλές λαογραφικές συλλογές σε όλο το νησί, και φροντίζουν στην διατήρηση εθίμων και δρώμενων που σχετίζονται με καθημερινές δραστηριότητες αλλά και μεγάλες γιορτές καθ΄ όλη τη διάρκεια του χρόνου, εντάσσοντάς τα σε ένα ευρύτερο τουριστικό και ψυχαγωγικό πλαίσιο μιας και γενικά η αναβίωση τοπικών εθίμων είναι κάτι που ευχαριστεί τον ντόπιο αλλά και τον επισκέπτη ενός τόπου.

Έθιμα Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα- Πρωτοχρονιά- Θεοφάνια)

Θεοφάνια στην Λευκάδα

Θεοφάνια στην Λευκάδα – Φωτογραφία: Νίκος Ζαβιτσάνος

Χριστόψωμα: Τα Χριστόψωμα ή Χριστοκούλουρα ήταν ζυμωμένα με ιδιαίτερη φροντίδα με το καλύτερο αλεύρι της σοδειάς και σε αυτά περιλαμβάνονται η «λειτουργιά» με την σπιτική σφραγίδα που έμενε όλο το χρόνο στο εικονοστάσι του σπιτιού, ο «Σταυρός» που τον έκοβαν το βράδυ παραμονή Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς και Φώτων, το «Χριστόψωμο» που το έκοβαν την ημέρα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, και τέλος οι «βλάχες» ή «μπαλούμπες» για τα παιδιά της οικογένειας, συγγενών, φίλων και ορφανά. Στη μέση του Χριστόψωμου έπλαθαν με ζυμάρι ένα μικρό ομοίωμα του Θείου Βρέφους και όλα τα στόλιζαν με καρύδια, αμύγδαλα και σουσάμι. Τον «Σταυρό» τον έκοβαν το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, όπου το φαγητό ήταν νηστίσιμο και στο κέντρο του τραπεζιού υπήρχε ένα μπουκάλι λάδι και ένα μπουκάλι κρασί, με μια ιδιαίτερη ιεροτελεστία. Τα Χριστόψωμα ακόμα και σήμερα πριν κοπούν στο γιορτινό τραπέζι περνάνε από τα χέρια όλων των μελών της οικογένειας.

Το πάντρεμα της φωτιάς: Έθιμο που συναντάται σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, μετά το κόψιμο του «Σταυρού», ο νοικοκύρης του σπιτιού τοποθετούσε στη «γωνιά» (το τζάκι) δυο μεγάλα ξύλα, ένα αρσενικό και ένα θηλυκό, και έχυνε επάνω τους λάδι και κρασί, μουρμουρίζοντας ευχές για το σπίτι του. Η φωτιά πίστευαν ότι έδιωχνε τα παγανά (καλικάντζαρους) και φρόντιζαν να μένει αναμμένη όλο το Δωδεκαήμερο, μέχρι την ημέρα των Φώτων που σύμφωνα με την παράδοση φεύγουν τα παγανά για τον κάτω κόσμο.Το έθιμο δεν συναντάται πια.

Το έθιμο του παντρέματος της σπιτικής φωτιάς μας περιγράφει ποιητικά και ο Αριστοτ. Βαλαωρίτης στο «Φωτεινό»:

Βλέπεις φωτιά, πατέρα;
ούτε Χριστουγεννιάτικη! Την πάντρεψες ο ίδιος
το βράδυ την παραμονή, την πότισες με λάδι, τη ράντισες κρασί παλιό….

Τα κάλαντα: Το ξημέρωμα των Χριστουγέννων, παλαιότερα, τα παιδιά έβγαιναν στις γειτονιές και έλεγαν τα κάλαντα. Σήμερα όπως και σε όλη την Ελλάδα, τα λένε την παραμονή.

Χριστούγεννα πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου.
Βγήτε να μάθετε όλοι σας πως ο Χριστός γεννήθη.
Γεννήθη και ανατράφηκε με μέλι και με γάλα.
Κι ανοίξτε τις κασέλες σας τις καλοκλειδωμένες.
Όπου τις κλείδωσε ο Χριστός με το δεξί του χέρι.
Και δώστε μας τον κόπο μας απ’ το κομπόδεμά σας.
Αν είστε αφέντες και άρχοντες, δώστε μας τα φλουριά σας.
Αν είστε απ’ τους φτωχούληδες, καλά τα αυγά κι οι κότες.
Και του χρόνου να’ στενε καλά!

Στην πόλη της Λευκάδας την παραμονή οι χορωδίες, η Φιλαρμονική και η Αγιομαυρίτικη Παρέα ψάλλουν τα κάλαντα στα στενά αλλά και στο παζάρι της πόλης (κεντρικός πεζόδρομος).

Το πορτοκάλι: Στη χώρα έβγαιναν για τα κάλαντα την παραμονή. Ένας απ’ την παρέα βαστούσε στο χέρι του ένα πιατέλο (πιάτο) μ’ ένα πορτοκάλι στη μέση και κάνοντας τον αρχηγό, χτυπούσε αυτός την πόρτα, ρωτώντας: «Να τα πούμε;». Το έθιμο δεν συναντάται πια.

Οι Μεγάλες Ώρες: Την παραμονή των Χριστουγέννων διαβάζονται στην Μητρόπολη οι Μεγάλες Ώρες, ο Εσπερινός των Χριστουγέννων και η Θεία Λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου. Αυτό λέγεται μονοεκκλησιά, δηλαδή λειτουργεί μόνο αυτή η εκκλησία και συνάζονται όλοι οι ιερείς.
Όταν όμως τύχει τα Χριστούγεννα να είναι Κυριακή ή Δευτέρα, οι Μεγάλες Ώρες διαβάζονται την προηγούμενη Παρασκευή. Ο εσπερινός τελείται κανονικά το απόγευμα της Παραμονής και η λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου ανήμερα των Χριστουγέννων.

Οι κουτσούνες: Κουτσούνες λέγονται οι αγριοκρεμμύδες και θεωρούνται σύμβολα τύχης. Συνήθως παιδιά αλλά και μεγάλοι ξεριζώνουν κουτσούνες απ’ τις εξοχές της Χώρας και των χωριών και τις πηγαίνουν στα σπίτια τους ή τις πουλάνε. Στα χωριά τις έβαζαν στο κατώι, πάνω σε μια καπάσα (μεγάλο πήλινο δοχείο για λάδι ή κρασί) ή ένα βαένι (βαρέλι) με λάδι ή τις κρεμούσαν σ’ ένα πατωμάτερο (το ξύλο που στήριζε το πάτωμα του δεύτερου ορόφου). Στην χώρα τις τοποθετούσαν στην κουζίνα.

Η βασιλόπιτα: Η Λευκαδίτικη βασιλόπιτα (λαδόπιτα), είναι ένα παραδοσιακό γλύκισμα που λέγεται και κουσμερή. Οι λαδόπιτες ήταν μελόπιτες (με μέλι), ζαχαρόπιτες (με ζάχαρη) ή πετιμεζόπιτες (με πετιμέζι). Την έκοβαν το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς. Το πρώτο κομμάτι για τον Χριστό, ύστερα της Παναγίας, του Αγ. Βασιλείου και μετά για κάθε μέλος της οικογένειας. Όποιος πετύχει στο κομμάτι του το κρυμμένο φλουρί, θα’ ναι ο καλότυχος της χρονιάς.

Τα κάλαντα: Το πρωί της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά γύριζαν από σπίτι σε σπίτι και έλεγαν τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα. Οι νοικοκυρές τους έδιναν, για το καλό, χρήματα ή φιλέματα. Στη χώρα έβγαιναν την παραμονή και οι μικροί και οι μεγάλοι. Οι ψαράδες των παραλιακών συνοικιών έφτιαχναν μια μικρή βάρκα, την φώτιζαν, την στόλιζαν όμορφα και κρατώντας την στα χέρια, έψαλλαν τα κάλαντα. Μπροστά πήγαινε ο αρχηγός των καλαντάρηδων μ’ ένα πορτοκάλι στα χέρια, που συνήθως το τοποθετούσαν μέσα σε πιατέλο στρωμένο με κεντητό πετσετάκι. Μαζί τους είχαν κι ένα φωνόγραφο «για να τα λέει μελωδικά!». Χτυπούσαν τις πόρτες κι έλεγαν: «Να τα πούμε;» – «Πέστε τα, ψυχούλα μου», ήταν συνήθως η απάντηση.

Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία,
Βαστάει πένα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι.
Το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί ομίλει:
-Βασίλη μ’, πούθεν έρχεσαι και πούθε κατεβαίνεις;
-Από το σπίτι μ’ έρχομαι και στο σκολειό πηγαίνω.
-Βασίλη, αν ξέρεις γράμματα, πες μας την Άλφα-Βήτα
Και στο ραβδί του ακούμπησε να πει την Άλφα-Βήτα.
Μα το ραβδί του ήταν ξερό και εβλάστησε κλωνάρια
Και στα κλωνάρια εκάθονταν πουλιά και κελαηδούσαν
Και τα εβλόγαε ο Χριστός, Χριστός και Παναγιά.
Και του χρόνου νά ‘σαστε όλοι καλά!.

Η Διάνα: Η «Διάνα» είναι πρωτοχρονιάτικο έθιμο της χώρας. Πρόκειται μάλλον για κατάλοιπο της Ενετοκρατίας. Ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς, γύρω στις 4 π.μ. έβγαινε η μπάντα της Φιλαρμονικής και γύριζε μέσα στην πόλη παίζοντας το «εωθινό» και τα κάλαντα, μέχρι να ξημερώσει. Τα παλιότερα χρόνια τη «Διάνα» ακολουθούσαν σχεδόν όλοι οι κάτοικοι, με πρωταγωνιστές τους ντορατζήδες, που με τις εύθυμες φάρσες τους προκαλούσαν μεγάλο «φαρομανητό» (φασαρία).

Ο Παν. Ματαφιάς εικάζει ότι το όνομα της «Διάνας» προέρχεται απ’ την ιταλική λέξη Diana, που σημαίνει Αυγερινός και εγερτήριο, το χρονικό διάστημα μεταξύ 4 και 8 π.μ. μιας και οι ώρες αυτές συμπίπτουν με τις ώρες που τελείται η πρωτοχρονιάτικη Διάνα. Η Φιλαρμονική σήμερα βγαίνει αργότερα και το έθιμο τείνει να καταργηθεί.

Το αμίλητο νερό: Την ώρα που γινόταν η Διάνα οι νοικοκυρές έπρεπε να σηκωθούν και να πάρουν απ’ τις διάφορες βρύσες της χώρας το «αμίλητο νερό». Μέχρι να επιστρέψουν σπίτι τους δεν έπρεπε να μιλήσουν καθόλου. Με το νερό αυτό γέμιζαν το καντήλι στο εικονοστάσι, ράντιζαν τις τέσσερις γωνιές του σπιτιού ψιθυρίζοντας ευχές για να τους πάει καλά ο καινούριος χρόνος. Για να τις πειράξουν οι «κονσόλοι» (οι νεαροί, αν και οι λέξη έχει αρνητική σήμερα έννοια), πολλές φορές έσπαγαν τα πήλινα των γυναικών για να τις προκαλέσουν να μιλήσουν. Όσες άντεχαν στον πειρασμό, γύριζαν αμίλητες στο σπίτι για να πάρουν καινούριο δοχείο. Το έθιμο δεν συναντάται πια.

Μετά την λειτουργία, γίνονται επισκέψεις στα συγγενικά σπίτια ή στους αναδεχτούς και οι νοικοκυραίοι κάνουν την στρούνα (μπουναμά) για το καλό.

Παλιότερα πρόσεχαν πολύ το ποδαρικό, δηλ. ποιος θα μπει πρώτος στο σπίτι τους. Πολλές φορές καλούν παιδιά ή όποιους θεωρούν καλοΐσκιωτους (καλότυχους) για να τους κάνουν ποδαρικό, με το σχετικό φιλοδώρημα. Εννοείται ότι αποφεύγουν αυτούς που θεωρούν γρουσούζηδες. Τέλος, χαρακτηριστικό των ημερών είναι το χαρτοπαίγνιο, για το καλό.

Την παραμονή των Φώτων, στις 4.30 π.μ., αρχίζουν ο Όρθρος, οι Μεγάλες Ώρες, ο Εσπερινός των Θεοφανίων και η Θ. Λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου. Όπως και την παραμονή των Χριστουγέννων, γίνεται μονοεκκλησία στην Μητρόπολη. Στο τέλος της Θ. Λειτουργίας τοποθετούν στη μέση της εκκλησίας μια μεγάλη κολυμπήθρα και γίνεται ο Μέγας Αγιασμός. Την ημέρα αυτή «περπατάει ο Σταυρός». Οι ιερείς και οι διάκονοι χωρίζουν όλη την πόλη σε τετράγωνα και ο καθένας αγιάζει τα σπίτια και τα καταστήματα της περιοχής που του αναλογεί. Το ίδιο γίνεται και στα χωριά. Τον κάθε κληρικό συνοδεύει ένα παιδί, που κρατάει τον μαστραπά ή άλλο σκεύος που περιέχει τον αγιασμό. Ο παπάς μπαίνει στο σπίτι ψέλνοντας το «Εν Ιορδάνη» ή το «Επεφάνης σήμερον» και ραντίζει με την αγιαστούρα του, με αγιασμό, το σπίτι. Ο νοικοκύρης δίνει κατόπιν το σχετικό φιλοδώρημα στο παιδί που συνοδεύει τον παπά.

Η κατάδυση του Τ. Σταυρού: Όταν τελειώσει η ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού σε όλες τις ενορίες, οι ιερείς συγκεντρώνονται στη Μητρόπολη και με επικεφαλής τον Μητροπολίτη και τις αρχές, συνοδεία της Φιλαρμονικής και πλήθους πιστών, κατεβαίνουν στην προκυμαία της Λευκάδας για να γίνει η κατάδυση του Τ. Σταυρού. Γίνεται δέηση. Διαβάζει ο επίσκοπος το Ευαγγέλιο και ψέλνουν το «Εν Ιορδάνη» και ρίχνει το σταυρό στη θάλασσα. Βουτάνε τότε νέα παιδιά στην παγωμένη θάλασσα και συναγωνίζονται ποιος θα τον φτάσει πρώτος. Όποιος ανασύρει τον Σταυρό τον ασπάζεται, τον δίνει και στους άλλους να τον προσκυνήσουν και τον επιστρέφει στον επίσκοπο. Κατόπιν η πομπή επιστρέφει στη Μητρόπολη. Παλιότερα, ο «νικητής» γύριζε σε όλα τα σπίτια και δεχόταν ευχές και φιλοδωρήματα.

Τα πορτοκάλια: Με την τρίτη κατάδυση του Σταυρού όλοι βουτάνε στην θάλασσα δυο-τρία πορτοκάλια δεμένα από ένα σπάγκο. Ύστερα τα παίρνουν στο σπίτι τους για ευλογία και ένα από αυτά μένει για έναν ολόκληρο χρόνο στα εικονίσματα του σπιτιού, χωρίς να μουχλιάζει. Μαζεύει από την πολυκαιρία αλλά δεν μουχλιάζει. Τα πορτοκάλια αυτά όταν έχει φουρτούνα τα ρίχνουν στη θάλασσα για να ηρεμεί. Επίσης, πριν την τελετή της κατάδυσης του Τ. Σταυρού ρίχνουν στη θάλασσα τα παλιά πορτοκάλια.
Πρόκειται για έθιμο – κατάλοιπο της Ενετοκρατίας. Τότε, σύμφωνα με την παράδοση, τελούσαν τον καθιερωμένο Αγιασμό στην «Μεγάλη Βρύση» (υδραγωγείο της πόλης), κοντά στο Ναό της Ζωοδόχου Πηγής. Σ΄ αυτήν την περιοχή υπήρχαν τα γεμάτα εσπεριδοειδή «Περιβόλια», κτήματα των πλουσίων γαιοκτημόνων. Σε αυτά οι πορτοκαλιές καλλιεργούνταν κατά προτεραιότητα. Οι ευγενείς λοιπόν θα είχαν μάλλον την πρώτη θέση πάνω στην εξέδρα, δίπλα στον επίσκοπο, και αυτοί θα καθιέρωσαν το έθιμο των πορτοκαλιών για να ευλογηθεί η παραγωγή τους.
Το Δωδεκαήμερο τελειώνει με τα Θεοφάνια, που είναι η δέκατη τρίτη μέρα των Χριστουγεννιάτικων γιορτών.

Έθιμα Αποκριάς

Οι Απόκριες έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα και συνδέονται με την λατρεία του Διόνυσου, του θεού του κρασιού και του γλεντιού. Το γλέντι κυριαρχεί μαζί με τη διάθεση για πειράγματα και τις αστείες μεταμφιέσεις που κάνουν τον κόσμο να διασκεδάζει και να ξεχνά την καθημερινότητα του για λίγο.

Στα χωριά της Λευκάδας υπήρχαν πολλά έθιμα της Αποκριάς, τα οποία δυστυχώς έχουν πλέον σταματήσει. Οι πιο συνήθεις μεταμφιέσεις ήταν σε «Γέρο» ή «Γριά» (Πόρος) ή (για τους άντρες) σε «Γυναίκα«, ενώ συνήθιζαν να παίζουν διάφορα παιχνίδια (Χασκαράγκας, παιχνίδι με βραστό αυγό που το κρεμούσαν σε σπάγκο και το οδηγούσαν στο στόμα των παικτών μέχρι κάποιος να το δαγκώσει), να κάνουν αυτοσχέδιες παρελάσεις μέσα στα χωριά, να «πασαλείβονταν»  με στάχτες (Σταχτομάρω), ή τη «γάνα» του τηγανιού (Γάνωμα), (Πλατύστομα).

Στην Χώρα διοργανώνονται ακόμα και σήμερα χοροί από τον Μουσικοφιλολογικό Όμιλο «Ορφέας», την Φιλαρμονική Εταιρία Λευκάδας και την «Νέα Χορωδία», που κρατούν την αίγλη των παλιών χρόνων.
Επίσης διοργανώνεται το καρναβάλι των παιδιών αλλά και η μεγάλη καρναβαλική παρέλαση την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς τα «Φαρομανητά» στην κεντρική αγορά της πόλης, ενώ ποικίλες είναι οι δραστηριότητες και οι χοροί που διοργανώνονται από σωματεία και συλλόγους για την διασκέδαση των ντόπιων αλλά και των επισκεπτών του νησιού.

Εκδηλώσεις διοργανώνονται σε όλα τα χωριά της Λευκάδας, όπως καρναβάλι στο Νυδρί, εκδηλώσεις την Τσικνοπέμπτη στην Καρυά, παραδοσιακό γλέντι γύρω από το καμίνι στο Μαραντοχώρι (χωριό της νότιας Λευκάδας) κ.α.

Έθιμα του Πάσχα

Το Σάββατο του Λαζάρου παρέες παιδιών έβγαιναν στη Χώρα και τα χωριά «για να πούνε το Λάζαρο», τα κάλαντα δηλαδή με την ιστορία του Λαζάρου και στο τέλος παινέματα για τους νοικοκυραίους του σπιτιού. Κρατούσαν καλάθι στολισμένο με ανοιξιάτικα λουλούδια στο οποίο έβαζαν χρήματα ή αυγά που τους έδιναν. Τον Λάζαρο τον έλεγαν στα χωριά το βράδυ της Παρασκευής και κατέβαιναν στη Χώρα για να τον πουν κι εκεί το Σάββατο.

Γενικά, τις πρώτες μέρες της Μεγάλης Βδομάδας οι νοικοκυρές ασχολούνται με τη γενική καθαριότητα των σπιτιών τους. Στα παλιά, μικρά σπιτάκια της Χώρας και των χωριών, ανάμεσα στα άλλα, ασβέστωναν τους εξωτερικούς τοίχους, τα πεζούλια, τις αυλές, για να ‘ναι όλα «παστρικά» τις καλές μέρες.

Την Μεγάλη Τρίτη ζύμωναν τα αυγοκούλουρα για την Λαμπρή. Πολλές νοικοκυρές φύλαγαν το πρώτο κουλούρι στα «κονίσματα».

Την Μεγάλη Τετάρτη το απόγευμα συνήθιζαν να πηγαίνουν «λειτουργιές» (πρόσφορα) στις εκκλησίες για την ανάπαυση των ψυχών – όπως τα Ψυχοσάββατα. Επίσης την Μεγάλη Τετάρτη, ξημερώνοντας προς Μεγάλη Πέμπτη, έβαζαν πίσω απ’ την πόρτα κερί ή καντήλι και λιβανιστήρι μέσα σε ένα πιάτο, για τις ψυχές που πίστευαν ότι θα επισκέπτονταν το σπίτι τους την ημέρα εκείνη.

Την Μεγάλη Πέμπτη βάφουν τα πασχαλινά κόκκινα αυγά. Από την Ενετοκρατία και μέχρι τις αρχές του 20ου αι. στην Κεντρική Πλατεία ο κλήρος της πόλεως, με επικεφαλής τον επίσκοπο, έκανε την «τελετή του Ιερού Νιπτήρα». Αναπαριστούσαν δηλ. το νίψιμο των ποδιών των μαθητών από τον Χριστό. Διάβαζαν το σχετικό Ευαγγέλιο. Ο επίσκοπος ή ο πρώτος τη τάξει ιερέας ανελάμβανε τον ρόλο του Χριστού. Ζωνόταν πετσέτα και έπλενε τα πόδια των υπολοίπων, που είχαν το ρόλο ενός μαθητή ο καθένας. Η τελετή αυτή γινόταν στο μόνιμο βάθρο που υπήρχε στο μέσον της Κεντρικής Πλατείας.

Την Μεγάλη Παρασκευή στο τέλος της δοξολογίας γίνεται η περιφορά των Επιτάφιων στη Χώρα. Πρώτα βγαίνει ο επιτάφιος του Αγίου Νικολάου. Περνάει από την Αγορά και την Κεντρική Πλατεία. Ακολουθεί της Αγίας Παρασκευής και των Αγίων Αναργύρων. Έπεται ο επιτάφιος του Αγίου Μηνά, Τελευταίος, βγαίνει ο επιτάφιος της Μητροπόλεως, συνοδευόμενος από τον Επίσκοπο, τις αρχές, άγημα της αεροπορίας και, βέβαια, την Φιλαρμονική. Στην Πλατεία γίνεται δέηση και η Φιλαρμονική παίζει πένθιμα κλασικά κομμάτια.
Κάποτε οι επιτάφιοι έβγαιναν τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου. Αργότερα, γινόταν «συνάντηση επιτάφιων» στην Πλατεία. Όταν περνούσαν οι επιτάφιοι απ’ την Πλατεία, οι φιλοπαίγμονες «Μπρανέλοι άρχιζαν τα πειράγματα προς τις άλλες ενορίες. Μόλις έφτανε ο κάθε επιτάφιος στην πλατεία, ακούγονταν τα παρακάτω επιφωνήματα: Για τον επιτάφιο του Αγίου Μηνά: Τσαφ – τσουφ (επειδή στην περιοχή είχαν τα εργαστήριά τους οι «χάβροι», οι σιδηρουργοί). Για του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου (από τα «Ψαρέικα», με τους πολλούς ενορίτες, ψαράδες): Γαρίδα – γαρίδα! Για την ενορία των ναυτικών, τον Άγιο Χαράλαμπο: Όρτσα – Μπόντζα ή Αμόλα σκότα! Για της Αγίας Παρασκευής, με τις φιλόκαλες ενορίτισσες: Οι φκιασιδούδες έρχονται! Για την ενορία του Άγιου Σπυρίδωνα που ανήκε στην οικογένεια Τσαρλαμπά: Τα ψηλά καπέλα! Και για την Μητρόπολη (Ευαγγελίστρια): Ωχ! Βαγγελίστρα μου!

Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί, με την πρώτη καμπάνα οι νοικοκυρές «ρίχνουν το κομμάτι«, δηλαδή σπάνε ότι πήλινο «αγγείο» (σκουτέλα, πιάτο, μπότη, πνιάτα κτλ.) τους βρίσκεται. Το έθιμο σχετίζεται με την ψαλμική φράση, που αναφέρεται στην ανάσταση του Χριστού: «Και συντρίψεις αυτούς ως σκεύη κεραμέως». Τότε η Φιλαρμονική γυρνάει στην Αγορά παίζοντας το «Εωθινό».

Σήμερα (από το 1997 με πρωτοβουλία του Δήμου) μοιράζονται πήλινα κεσεδάκια σε όλους για να ρίξουν το κομμάτι. Όταν λειτουργούσε το «Δημοτικόν Αγορείον» στο Μαρκά, μόλις έπεφτε το «κομμάτι» οι χασάπηδες έσφαζαν τα αρνιά για το πασχαλινό τραπέζι. Άλλοι πήγαιναν στα σπίτια όσων έτρεφαν δικά τους αρνιά, τα έσφαζαν και έκαναν τρεις σταυρούς στους παραστάδες της πόρτας με το αίμα του σφαγίου, όπως οι Ισραηλίτες στην Αίγυπτο, για να μην εξολοθρεύσει ο Άγγελος τα παιδιά τους (όπως έκανε στα παιδιά των Αιγυπτίων).
Παλιότερα στην Λευκάδα το πρωί της Κυριακής δεν έψηναν το κατσίκι ή το αρνί. Την πρώτη μέρα μαγείρευαν το κρέας σούπα με αυγολέμονο (ή σπαέτο). Ειπώθηκε ότι αυτό γινόταν επειδή περίμεναν τους κλεφταρματολούς να γιορτάσουν στην Λευκάδα. Μάλλον είναι ανακριβές και η συνήθεια εξηγείται από την πρόνοιά τους να μην πέσουν σε βαριά για το στομάχι φαγητά απότομα, μετά τη νηστεία της Μεγ. Σαρακοστής. Έψηναν λοιπόν τον οβελία την δεύτερη μέρα του Πάσχα, έθιμο που τηρούν πολλά σπίτια ακόμη και σήμερα.

Αναβίωση αγροτικών δραστηριοτήτων

αλωνισμα_new

Αναπαράσταση αλωνίσματος στο Άλατρο (φώτο: Θανάσης Κατωπόδης)

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια τάση στις τουριστικές περιοχές για αναβίωση παραδοσιακών δρώμενων και εθίμων. Το ίδιο συμβαίνει και στην Λευκάδα που τέτοιου είδους δρώμενα σχετίζονται με την καθημερινότητα, τις αγροτικές εργασίες, την αλιεία αλλά και είναι αφιερωμένα σε προϊόντα της λευκαδίτικης γης καθώς επίσης και σε θρησκευτικές γιορτές.

Έτσι, σε πολλά χωριά του νησιού οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν από κοντά δρώμενα, όπως για παράδειγμα ανέμισμα, αλώνισμα, τρύγο, παραδοσιακές τεχνικές ψαρέματος, γιορτές αφιερωμένες στην τέχνη του αργαλειού, γιορτή κρασιού, γιορτή σαρδέλας, γιορτή της φακής, γιορτή ριγανάδας κ.α. Για τα δρώμενα αυτά μπορείτε να ενημερώνεστε από [εδώ].

Επίσης κάθε χρόνο πραγματοποιείται αναπαράσταση του Λευκαδίτικου γάμου, με την αναβίωση όλων των εθίμων που τον πλαισιώνουν. Ενώ στα χωριά αναβιώνουν πανηγύρια με την συνοδεία παραδοσιακής μουσικής για την γιορτή του εκάστοτε πολιούχου, αλλά και άλλα έθιμα που σχετίζονται με την θρησκεία, όπως αγώνες με άλογα, (Δεκαπενταύγουστος στην Αγία Ελεούσα στον Άγιο Πέτρο) ή λιτανεία με άλογα (του Αγίου Γεωργίου στην ομώνυμη μονή στο Μαραντοχώρι) κ.α.

error: Alert: Content is protected !!