header image
standard-title Η ιστορία του νησιού

Η ιστορία του νησιού

Γκραβούρα με άποψη των Αλυκών Αλεξάνδρου και το κάστρο της Αγίας Μαύρας στο βάθος

Γκραβούρα με άποψη των Αλυκών Αλεξάνδρου και το κάστρο της Αγίας Μαύρας στο βάθος

Παλαιολιθική – Νεολιθική Εποχή

Το νησί κατοικήθηκε κατά την Παλαιολιθική και την Νεολιθική περίοδο, όπως αποδεικνύεται από ευρήματα που έχουν βρεθεί σε πολλά σημεία του. Ο Γερμανός αρχαιολόγος W. Dorpfeld, σε ανασκαφές του στο Νυδρί, ανακάλυψε επίσης σημαντικά ευρήματα από την εποχή του χαλκού, διατυπώνοντας παράλληλα την θεωρία του, ότι το νησί είναι η Ομηρική Ιθάκη.

Πρώτη πόλη του νησιού θεωρείται η προϊστορική Νήρικος, κοντά στο Καλλιγόνι, στον λόφο «Κούλμος», όπου υπάρχουν μεγάλης έκτασης ευρήματα της πόλης και νεκροταφείων.

Κορινθιακή αποικία (625-338 πΧ)

Το νησί αποικείται από τους Κορίνθιους και στο τελευταίο τέταρτο του 7ου αιώνα π.Χ. χρονολογείται και η ίδρυση της πόλης «Λευκάς» στον λόφο Κούλμο και στην ευρύτερη περιοχή του ανατολικά, μέχρι την θάλασσα. Παίρνει μέρος στους Περσικούς πολέμους, στον Κερκυροκορινθιακό και στον Πελοποννησιακό πόλεμο.

Ελληνιστικοί Χρόνοι (338-197 πΧ)

Το 338 π.Χ. το νησί καταλαμβάνεται από τον Φίλιππο και μετά τον θάνατο του ακολουθεί στις εκστρατείες τον στρατηλάτη Αλέξανδρο. Μετά την περίοδο αναταραχής που ακολούθησε τον θάνατο του Αλέξανδρου, περνά στην κυριαρχία του Πύρρου, για να προσχωρήσει το 272 π.Χ. στο «Κοινό των Ακαρνάνων» και να γίνει πρωτεύουσά του.

Ρωμαϊκή Περίοδος (197 πΧ – 395 μΧ)

Οι Ρωμαίοι κυριεύουν το νησί το 197 π.Χ. Του παρέχουν μια σχετική αυτονομία, αποσπώντας το από το «Κοινό των Ακαρνάνων», καθώς αποτελεί ένα ιδιαίτερης σημασίας στρατηγικό σημείο. Μετά την νίκη του Οκταβιανού στο Άκτιο, την ίδρυση της Νικόπολης και την παράλληλη μετακίνηση πληθυσμών από τις γύρω περιοχές για την κατοίκησή της, η Λευκάδα περνά σε μια περίοδο παρακμής.

Στην περίοδο αυτή, ανοικοδομήθηκε το αρχαίο τείχος της πόλης και κατασκευάστηκε λίθινη γέφυρα στην θέση Πέραμα, που ένωνε το νησί με τις Ακαρνανικές ακτές.

Βυζαντινή Περίοδος (5ος-13ος αιώνας)

Για τους πρώτους αιώνες της Βυζαντινής περιόδου, υπάρχουν μαρτυρίες για μεγάλη καταστροφή του νησιού από σεισμό τον 6ο αιώνα, που σήμανε και το τέλος της αρχαίας πρωτεύουσάς του και την δημιουργία μιας νέας στη θέση της μεγάλης ακρόπολης της αρχαίας πόλης χωρίς, ωστόσο, επαρκή στοιχεία. Μετά την διαίρεση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, το νησί υπαγόταν διοικητικά στο Ανατολικό Κράτος, χωρίς να υπάρχουν άλλες ιδιαίτερες αναφορές για αυτό, ενώ τον 13ο αιώνα φαίνεται να είναι τμήμα του Δεσποτάτου της Ηπείρου.

Υπό την κυριαρχία της Δύσης (1294-1479)

Το 1294 η Λευκάδα παραχωρείται ως προίκα στον Ιωάννη Ορσίνι, ο οποίος ιδρύει τον πρώτο πυρήνα του κάστρου στην είσοδο του νησιού. Το 1331 περνά στην κυριαρχία των Ανδηγαυών υπό τον Βάλτερο Βριέννιο που δίνει το όνομα «Αγία Μαύρα» στην πόλη του κάστρου και το νησί, από το όνομα της πόλης καταγωγής του. Στην συνέχεια το νησί παραχωρείται στον Ενετό Γρατιανό Τζώρτζη, όπου επί των ημερών του εξεγέρθηκαν οι χωρικοί το 1357, πιθανόν με αφορμή φορολογία που τους επέβαλλε. Το έργο «Φωτεινός» του Αρ. Βαλαωρίτη είναι εμπνευσμένο από αυτήν την εξέγερση. Με τον θάνατο του Τζώρτζη και μέχρι το 1479 στο νησί κυριαρχούν οι Τόκκοι.

Ενδεικτικά, αναφέρουμε για την περίοδο αυτή, την δημιουργία των Κάτω Αλυκών και ότι για πρώτη φορά μνημονεύεται εμπόριο αλατιού το 1415.

Τουρκοκρατία (1479-1684)

Η κυριαρχία των Τούρκων στο νησί, που είναι και το μοναδικό από τα Επτάνησα που την γνώρισε, κράτησε περίπου 200 χρόνια. Οι Τούρκοι καταλαμβάνουν τις γονιμότερες περιοχές, δημιουργώντας μεγάλες κτηματικές περιουσίες, γεγονός που σήμερα μπορούμε να δούμε στα εκατοντάδες τοπωνύμια τουρκικής ετυμολογίας που υπάρχουν στο νησί. Την περίοδο αυτή ιδρύθηκαν τα μοναστήρια του νησιού, που σε τοπικό επίπεδο έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο σε όλους τους τομείς της ζωής των κατοίκων.

Θα πρέπει, επίσης, να αναφερθεί το μεγάλο έργο της εποχής, το υδραγωγείο της Αγίας Μαύρας, που μετέφερε με αγωγούς το νερό από την θέση «Μεγάλη Βρύση» -νότια της πόλης της Λευκάδας- στο κάστρο, περνώντας από τον μικρό οικισμό της Αμαξικής -στην θέση της σημερινής πόλης της Λευκάδας- και μέσα από την λιμνοθάλασσα. Οι αγωγοί στηρίζονταν σε 360 τόξα και στήριζε έναν, μάλλον, στενό δρόμο μέχρι το κάστρο. Σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε τα ερείπια του μέσα στην δυτική λιμνοθάλασσα.

Ενετοκρατία (1684-1797)

Πρόκειται για μια πολύ σημαντική περίοδο για το νησί καθώς μετά από δυο αιώνες αποτέλεσε ξανά μέρος της Επτανησιακής κουλτούρας. Αν και επανήλθε το φεουδαρχικό καθεστώς και η γη πέρασε στα χέρια μεγαλογαιοκτημόνων, εξασφαλίστηκε η ειρηνική διαβίωση των κατοίκων, αφού δεν υπήρχαν προβλήματα με επιδρομές και μετακινήσεις πληθυσμών. Η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε από το κάστρο στην σημερινή της θέση με το όνομα «Αμαξική». Επίσης, για πρώτη φορά έχουμε μια μορφή κοινωνικής και πολιτικής ζωής, ιδιαίτερα στην πόλη. Η Λευκάδα διοικείται σύμφωνα με τον «Καταστατικό Χάρτη της Αγίας Μαύρας», που όριζε ως ανώτατο όργανο της διοίκησης ένα 70μελές Αστικό Συμβούλιο, από τα μέλη του οποίου θα εκλέγονταν οι τοπικές αρχές και οι υπάλληλοι. Η κυρίαρχη τάξη, οι «ευγενείς» ή «άρχοντες», οι κάτοχοι μεγάλης κτηματικής περιουσίας, αποτελούν μια ελάχιστη μειοψηφία. Μόνο τα μέλη της έχουν πολιτικά δικαιώματα. Αρχικά μόνο 70 οικογένειες ανήκουν σε αυτούς, αλλά στην συνέχεια το δικαίωμα αποκτούν και άλλοι. Η δεύτερη τάξη είναι οι αστοί, δηλαδή οι έμποροι, οι γιατροί, οι δικηγόροι, οι συμβολαιογράφοι, οι φαρμακοποιοί, οι οποίοι δεν έχουν πολιτικά δικαιώματα αλλά διαθέτουν κοινωνικό κύρος. Ακολουθούν τα κατώτερα στρώματα της δεύτερης τάξης, οι μικροκτηματίες της περιοχής του κάμπου της πόλης και οι χειρώνακτες επαγγελματίες (ξυλουργοί, χτίστες, βυρσοδέψες, μακελάρηδες, ράφτες, σανδαλοποιοί, σαπωνοποιοί κ.λ.π.). Τέλος, χαμηλά βρίσκονται οι μικροαλιείς, οι μεταφορείς και οι χωρίς μόνιμη εργασία. Το πολυπληθέστερο πληθυσμιακό στρώμα το αποτελούν οι ελεύθεροι μικροκτηματίες γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι της υπαίθρου. Ζουν εξαιρετικά επίπονα και στερημένα υπό την σκληρή εκμετάλλευση των αρχόντων και των Ενετών. Ένα πολύ μικρότερο μέρος είναι οι κολίγοι, που καλλιεργούν τα κτήματα των γαιοκτημόνων. Συνολικά η ύπαιθρος συγκεντρώνει το 80% του πληθυσμού.

Δημοκρατικοί Γάλλοι – Ρωσότουρκοι – Επτανησιακή Πολιτεία – Αυτοκρατορικοί Γάλλοι (1797-1809)

Το νησί καταλαμβάνεται από τους Γάλλους του Ναπολέοντα το 1797, που όμως γρήγορα προκαλούν δυσαρέσκεια, λόγω των επιβαρύνσεων που επιβάλλουν στο λαό, και διώχνονται ένα χρόνο μετά. Την θέση τους παίρνουν οι Ρωσότουρκοι που καταλαμβάνουν τα Επτάνησα και αποφασίζουν την ίδρυση αυτόνομης Επτανησιακής Πολιτείας με έδρα την Κέρκυρα, το πρώτο αυτόνομο κράτος στον Ελλαδικό χώρο μετά από δεκάδες αιώνες. Στην Λευκάδα παίρνονται μέτρα υγειονομικού χαρακτήρα, φροντίζεται ο φωτισμός της πόλης και η διόρθωση των υπαρχόντων δρόμων προς τα χωριά. Από την άλλη, ο Αλή Πασάς ετοιμάζεται να επιτεθεί στο νησί, στο οποίο συναντιούνται φιλικοί και οπλαρχηγοί (Ιωάννης Καποδίστριας, Κατσαντώνης, Μπουκουβάλας, Κίτσος Μπότσαρης και άλλοι) για να στηρίξουν την άμυνά του, στην θέση «Μαγεμένου» στην Νικιάνα. Ωστόσο, μετά την συμφωνία του Τιλσίτ τον Ιούλιο του 1807, η Λευκάδα μαζί με τα Επτάνησα περνάνε στην κυριαρχία των αυτοκρατορικών πια Γάλλων.

Αγγλοκρατία (1810-1864)

Οι Άγγλοι φτάνουν στο νησί το 1810. Στις 5 Νοεμβρίου του 1815 υπογράφεται η Συνθήκη των Παρισίων που συστήνει το «Κράτος των Ηνωμένων Ιονίων Νήσων» υπό την Προστασία τους, και ουσιαστικά υπό την απόλυτη εξουσία τους. Το Σύνταγμα του 1817 χαρακτηρίζεται ως «θεσμός δεσποτικός και απαίσιος» και η όλη αυστηρότητα και ο αυταρχισμός τους είχε σαν αποτέλεσμα την εξέγερση των χωρικών στο νησί το 1819, με αφορμή την πρόσθετη φορολογία για την διάνοιξη της διώρυγας μεταξύ Λευκάδας Ακαρνανίας.

Κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά και αρκετά χρόνια πριν, ο ρόλος του νησιού είναι πολύπλευρος και αξιόλογος, με ενεργά μέλη στην Φιλική Εταιρεία (πρωτεργάτης της Εταιρείας στο νησί ο εισαγγελέας Ιωάννης Ζαμπέλιος) και στον ένοπλο αγώνα, ενώ σε αυτό καταφεύγουν αρκετοί οπλαρχηγοί με τις οικογένειες τους για να αποφύγουν αντίποινα των Οθωμανών. Μάλιστα ο Παλαμάς γράφει: «Χαίρε και συ Ρούμελη γειτόνισσα, ω Λευκάδα, του αρματολού φωλιά!»

Το νησί πλήττεται μέχρι το 1825 από αρκετούς σεισμούς με πολλές καταστροφές. Λίγα δημόσια έργα, κάποιες προσπάθειες οργάνωσης του δημόσιου συστήματος εκπαίδευσης, «δημοκρατικές» μεταρρυθμίσεις χωρίς αντίκρισμα είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά της περιόδου.

Η Προστασία κράτησε μέχρι το 1864 και στο τέλος οι Άγγλοι αποδέχονται την θέληση του Επτανησιακού λαού για Ένωση με την Ελλάδα, με ανταλλάγματα φυσικά που αφορούσαν στην εμπλοκή τους στα εσωτερικά και τα εξωτερικά ζητήματα, σύμφωνα με τα συμφέροντά τους.
Με την συνθήκη της 13ης Ιουλίου 1863 (μεταξύ Αγγλίας, Γαλλίας, Αυστρίας και Δανίας) ορίζεται βασιλιάς της Ελλάδος ο Γ. Γλύξμπουργκ και τα Επτάνησα παραχωρούνται στην Ελλάδα. Την 1η Αυγούστου υπογράφεται το πρωτόκολλο της παραχώρησης, με την προϋπόθεση ότι θα συναινέσει η ΙΓ΄ Ιόνια Βουλή, η οποία εκλέγεται ειδικά για το σκοπό αυτό.
Στην πανηγυρική συνεδρίασή της (5 Οκτωβρίου 1863) διαβάζεται το ενθουσιώδες ψήφισμα για την Ένωση που είχε συντάξει ο βουλευτής Λευκάδας Αριστοτέλης Βαλαωρίτης. Με τις συνθήκες της 14/11/1863 και 17/5/1864 επισημοποιείται η παραχώρηση των Επτανήσων στην Ελλάδα. Την 21η Μαΐου 1864 ο Αρμοστής Ερρίκος Στορξ παρέδωσε τα Επτάνησα στον έκτακτο απεσταλμένο της ελληνικής κυβέρνησης Θρ. Ζαΐμη.

Στην Λευκάδα η παράδοση των κλειδιών του φρουρίου στον Μητροπολίτη Γρηγόριο και τον Έπαρχο Τσαρλαμπά έγινε με παρουσία πλήθους κόσμου, νωρίς το πρωί, με την αγγλική φρουρά αποχωρώντας να αποδίδει τιμές στην ελληνική σημαία που υψώθηκε στο κάστρο.

1864-1981

Στα 1870 οι γαλλικοί αμπελώνες καταστρέφονται από φυλλοξήρα, γεγονός που απογείωσε το λευκαδίτικο κρασί και άλλαξε ριζικά και για χρόνια την καλλιεργητική δραστηριότητα των αγροτών. Αυτό κράτησε μέχρι το 1900 που τα αμπέλια του νησιού καταστράφηκαν και παρατηρήθηκε ένα μεγάλο μεταναστευτικό κύμα προς τον Καναδά και τις ΗΠΑ. Το 1915 ιδρύεται το ΤΑΟΛ (Ταμείο Αμύνης Οινοπαραγωγών Λευκάδας).

Μετά την Μικρασιατική καταστροφή η Λευκάδα δέχτηκε περίπου 5000 πρόσφυγες.

Την περίοδο της Κατοχής η Λευκάδα και όλα τα νησιά του Ιονίου πέρασαν στη δικαιοδοσία των Ιταλών από το Μάιο του 1941 μέχρι το Σεπτέμβρη του 1943, όπου πέρασε στην γερμανική κατοχή μέχρι τον Σεπτέμβρη του 1944. Οι εμφύλιες συγκρούσεις που ακολούθησαν ήταν ιδιαίτερα σκληρές για το νησί.

Το νησί πλέον ακολουθεί όλες τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις της Ελλάδας, ενώ αρχίζει δειλά και η τουριστική του ανάπτυξη μετά την αγορά του Σκορπιού από τον Αριστοτέλη Ωνάση το 1963.

error: Alert: Content is protected !!